Ponad 20 misji gospodarczych w rok, inwestycje w zieloną energię, modernizacja kolei i wsparcie dla MŚP – to filary strategii rozwoju województwa lubelskiego. Marszałek Jarosław Stawiarski w rozmowie z Krzysztofem Stawnickim opowiada, jak region chce wykorzystać swój potencjał, by przyciągnąć inwestorów i poprawić jakość życia mieszkańców.
Panie Marszałku, proszę wskazać najważniejsze obecnie kierunki rozwoju województwa lubelskiego i obszary o największym potencjale inwestycyjnym.
Po pierwsze, chcemy rozwijać produkcję ekologicznej żywności (z certyfikatami BIO) i wspierać branżę przetwórstwa rolno-spożywczego opartą na lokalnych dostawcach. Uzupełnieniem tego kierunku jest wykorzystanie produktów rolnych wytwarzanych w naszym regionie do celów nieżywnościowych. Stawiamy na rozwój takich branż, jak: chemiczna, medyczna, farmaceutyczna czy kosmetyczna opartych o innowacyjne rozwiązania w zakresie biotechnologii. Warto podkreślić, że obecność w Lublinie silnych ośrodków akademickich (Uniwersytet Medyczny, Uniwersytet Przyrodniczy) sprzyja rozwojowi badań i inwestycji właśnie w sektorze medycznym i biotechnologicznym.
Dążymy także do rozwoju systemów infrastruktury technicznej, rozwoju miejskich obszarów funkcjonalnych, czyli tzw. MOF, w ten sposób wzmacniając potencjał gospodarczy regionu. Staramy się promować różnego rodzaju innowacyjne rozwiązania mające na celu poprawę konkurencyjności gospodarki województwa lubelskiego. W tym kontekście należy wymienić np. wspieranie tworzenia nowych oraz rozwój istniejących przedsiębiorstw, rozwijanie działalności badawczej i innowacyjnej oraz wspieranie transferu zaawansowanych technologii, wdrażanie technologii oraz budowę infrastruktury zapewniającej energię ze źródeł odnawialnych. Branża OZE, recykling, projekty GOZ, zrównoważone rolnictwo – to obszary szczególnie zauważane przez samorząd województwa. Rosnące zainteresowanie OZE stwarza możliwości inwestycyjne w farmy fotowoltaiczne, biogazownie oraz technologie związane z magazynowaniem energii.
W ramach wzmacniania kapitału społecznego podejmujemy działania mające na celu poprawę jakości świadczenia usług społecznych, w tym usług zdrowotnych czy wzmocnienie współpracy transgranicznej i międzyregionalnej. Z racji na wysoko wykwalifikowane kadry celujemy w branżę ICT, technologie informacyjno-komunikacyjne.
Obok tego w polu naszego zainteresowania pozostają kwestie związane z rozwojem technologii materiałowych, procesów produkcyjnych i logistycznych. Dzięki swojemu usytuowaniu na szlakach komunikacyjnych (np. Via Carpatia) oraz rozbudowie infrastruktury lotniskowej (Port Lotniczy Lublin), region ma duży potencjał do rozwoju centrów logistycznych i magazynowych.
Mógłbym jeszcze długo omawiać kolejne obszary naszej aktywności, ale podsumowując, trzeba stwierdzić, że województwo lubelskie stawia na rozwój oparty na innowacjach i zrównoważonym wykorzystaniu zasobów, co przekłada się na atrakcyjność inwestycyjną w wielu kluczowych sektorach gospodarki.
Przedsiębiorcy z sektora MŚP i branż innowacyjnych mają dziś w regionie dostęp do wielu form wsparcia. Które z nich są Pana zdaniem najbardziej skuteczne?
Jednym z już realizowanych projektów jest Marketing Gospodarczy Województwa Lubelskiego III, którego celem jest umiędzynarodowienie i poprawa konkurencyjności MŚP z województwa lubelskiego.
Warto podkreślić, że obserwujemy w regionie zwiększanie się liczby podmiotów prowadzących działalność eksportową, dlatego szukamy różnych sposobów na dotarcie z naszymi propozycjami wsparcia do środowisk biznesowych. Organizujemy m.in. misje gospodarcze, fora, kongresy czy konferencje. Staramy się także zauważać aktywnie działające w Lubelskiem firmy. Wiele z nich uzyskało wyróżnienia i certyfikaty przyznawane przez nasz regionalny samorząd. Tylko 2024 r. zorganizowaliśmy 23 misje gospodarcze. Promujemy też rodzime firmy poprzez projekt gospodarczy Marka Lubelskie. Kolejne firmy z Lubelszczyzny, reprezentujące różne branże, dołączają do grona laureatów.
Instrumentem wspierającym innowacje są grupy tematyczne w ramach inteligentnych specjalizacji województwa lubelskiego stanowiące forum wymiany wiedzy, opinii, dobrych praktyk oraz doświadczeń. Nawiązana współpraca różnorodnych środowisk skupionych wokół poszczególnych tematów jest okazją, by zapewnić firmom doradztwo i przestrzeń do rozwoju.
Kolejnym narzędziem dedykowanym biznesowi jest funkcjonujące w strukturze Departamentu Gospodarki Centrum Obsługi Inwestora i Eksportera (COIE). W Polsce to regionalne jednostki (na poziomie województwa, powiatu i gminy), których głównym zadaniem jest zapewnienie kompleksowego wsparcia dla inwestorów (zarówno krajowych, jak i zagranicznych) oraz dla firm dążących do internacjonalizacji swojej działalności.
Równolegle Lubelski Regionalny Fundusz Rozwoju (LRFR) od 2021 r. wspiera szczególnie małe i średnie przedsiębiorstwa, oferując na korzystnych warunkach pożyczki obrotowe, inwestycyjne, hipoteczne i cały czas dostosowuje swoją ofertę do potrzeb lokalnego biznesu. Zdajemy sobie sprawę, że tego typu działania są kluczowe dla wzrostu konkurencyjności lubelskiej gospodarki i stanowią jedno z ważniejszych narzędzi realizacji celów Strategii Rozwoju Województwa.
Proszę przybliżyć rolę inwestycji w infrastrukturę transportową i energetyczną w rozwoju regionu. Jakie nowe projekty są planowane w tych obszarach?
Dobre połączenia to nie tylko komfort mieszkańców, ale też realna przewaga konkurencyjna dla biznesu. Modernizujemy drogi, rozwijamy kolej, wspieramy transport publiczny i inwestujemy w infrastrukturę energetyczną – w tym OZE.
Tutaj chciałbym skupić się na inwestycjach w infrastrukturę kolejową. Województwo Lubelskie zamierza kupić cztery fabrycznie nowe bezemisyjne elektryczne zespoły trakcyjne (EZT), każdy o pojemności minimum 176 miejsc siedzących, co sprawia że poprawi się komfort podróży mieszkańców województwa, jak i turystów odwiedzających nasz region. Ponadto realizujemy projekty z programu Kolej+: to m.in. elektryfikacja linii kolejowej nr 30 do Łukowa przez Lubartów i Parczew oraz linii nr 69 i 72 do Zamościa. Jak wiadomo, pojazdy elektryczne nie emitują do otoczenia zanieczyszczeń związanych ze spalaniem paliwa oraz ograniczają poziom emitowanego hałasu. W ramach projektów Kolej+ planowane są także budowy nowych odcinków (między innymi do Łęcznej czy Janowa Lubelskiego), dzięki którym będziemy skutecznie walczyć z wykluczeniem transportowym.
Transformacja energetyczna staje się jednym z kluczowych tematów dla samorządów. Na czym koncentrują się działania województwa w tym zakresie?
Warto na wstępie zaznaczyć, że transformacja energetyczna jest bardzo ważnym elementem polityki rozwoju Lubelszczyzny. Jednocześnie priorytetem samorządu województwa w kontekście transformacji jest zapewnienie bezpieczeństwa energetycznego i ciągłości dostaw surowców energetycznych. Moim zdaniem kluczowe znaczenie ma ewolucyjne i wieloetapowe podejście do planowania i realizacji działań transformacyjnych, a także ich kompleksowy i zintegrowany charakter. Potrzeba także szerokiego dialogu społecznego i pełnego włączenia społeczeństwa w proces planowania działań transformacyjnych.
Warto przy tej okazji zwrócić uwagę na kilka dodatkowych, a ważnych aspektów dotyczących tego zagadnienia. Niestabilna sytuacja na globalnym rynku paliw energetycznych wywołana wojną na Ukrainie potwierdziła słuszność założeń Samorządu Województwa Lubelskiego dotyczących tempa dekarbonizacji oraz sposobu prowadzenia działań transformacyjnych w naszym regionie. Węgiel kamienny produkowany przez LW Bogdanka stanowi obecnie jeden z podstawowych elementów utrzymania bezpieczeństwa systemu energetycznego Polski. W moim przekonaniu logika procesu sprawiedliwej transformacji w województwie lubelskim wskazuje na potrzebę utrzymania i wykorzystania potencjału technologicznego i organizacyjnego Bogdanki.
Bezrefleksyjna likwidacja tak dużego i ważnego dla regionu podmiotu gospodarczego wywołałaby wiele negatywnych skutków. Trzeba tu wymienić: wzrost ubóstwa energetycznego oraz ryzyko utraty bezpieczeństwa energetycznego w Polsce, znaczny spadek PKB w regionie, problemy w sektorze branż okołogórniczych powiązanych z Bogdanką, bezrobocie – szacowana skala osób zależnych od funkcjonowania kopalni, włączając w to rodziny pracowników, wynosi ok. 20 tys. osób.
Jednocześnie, przy świadomości zarysowanych wyżej zagrożeń, ważnym aspektem budowania bezpieczeństwa energetycznego w wymiarze regionalnym jest rozwój instalacji OZE. Lubelszczyzna ma ogromny potencjał w zakresie energii słonecznej, biogazu i biomasy, dlatego wspieramy lokalne inicjatywy, klastry energii i projekty samorządowe. Promujemy efektywność energetyczną w budynkach publicznych i zachęcamy przedsiębiorców do inwestycji w zieloną energię.
W ramach FEL 2021-2027 otrzymaliśmy np. dodatkowe środki w ramach RePowerEu, które przeznaczone są na inwestycje mające na celu oszczędzanie energii, zwiększenie produkcji czystej energii oraz dywersyfikację dostaw energii.
Odbudowa Ukrainy może stać się ogromną szansą dla firm z Lubelszczyzny. W jaki sposób samorząd wspiera ich wejście na ten rynek?
Lubelskie firmy i lokalni przedsiębiorcy z sektora MŚP, ze względu na nasze położenie geograficzne już od pierwszego dnia wojny odgrywają ważną rolę we wsparciu Ukrainy. Na początku była to pomoc humanitarna, obecnie staramy się stworzyć warunki, by w najbliższej przyszłości lubelscy przedsiębiorcy brali aktywny udział w procesie odbudowy Ukrainy.
Województwo lubelskie jako region graniczący z Ukrainą ma naturalną przewagę logistyczną, co ułatwia transport towarów, usług i pracowników. Przez województwo przebiegają dwie główne trasy kolejowe szerokotorowe (linia „Dorohuska” i Linia Hutnicza Szerokotorowa – LHS) oraz jedna pomocnicza (Hrebenne-Rawa Ruska). W Lubelskiem znajdują się 4 drogowe przejścia graniczne (Dorohusk-Jagodzin, Zosin-Ustiług, Dołhobyczów-Uhrynów, Hrebenne-Rawa Ruska).
Warto też podkreślić, że nasze firmy posiadają duże doświadczenie w sektorach kluczowych dla odbudowy, takich jak: budownictwo, produkcja materiałów budowlanych, energetyka, a także branża IT i usługi. Z kolei wieloletnia współpraca z ukraińskimi partnerami, zarówno na poziomie samorządowym, jak i biznesowym, ułatwia nawiązywanie kontaktów i realizację wspólnych projektów (regiony partnerskie, współpraca izb gospodarczych).
Działania samorządu idą w kierunku wspierania obecności lubelskich firm na rynku ukraińskim m.in. poprzez tworzenie hubów i platform współpracy np. „Lubelski Hub dla odbudowy Ukrainy”, których celem jest organizowanie spotkań B2B, misji gospodarczych oraz dostarczanie informacji o możliwościach współpracy na Ukrainie. Obok tego przedsiębiorcy mogą liczyć na nasze wsparcie informacyjne i doradcze. Centrum Obsługi Inwestora i Eksportera dostarcza firmom informacji o możliwościach i warunkach prowadzenia działalności na Ukrainie.
Poprzez współpracę z instytucjami, takimi jak np. Polska Agencja Inwestycji i Handlu (PAIH) oraz Bank Gospodarstwa Krajowego (BGK), chcemy ułatwiać lubelskim firmom dostęp do instrumentów finansowych i programów wsparcia dla eksporterów. Z kolei formuła tzw. Trójkąta Lubelskiego, stwarza dodatkowe możliwości dla lubelskich firm, by zaangażować się w projekty odbudowy gospodarki naszego sąsiada. Nie może również zabraknąć promocji lubelskich firm na arenie międzynarodowej, m.in. poprzez organizację międzynarodowych wydarzeń gospodarczych i udział w wydarzeniach targowo-wystawienniczych.
Proszę ocenić rolę uczelni wyższych i instytucji badawczych w rozwoju województwa lubelskiego.
Lublin to największy ośrodek akademicki w Polsce wschodniej. Zdajemy sobie sprawę, że to ogromny potencjał wiedzy, doświadczenia i kreatywności. Jest oczywiste, że podejmujemy współpracę z przedstawicielami uczelni wyższych i instytutów badawczych w projektach wspierających transfer wiedzy pomiędzy nauką a biznesem. Tu wymienię np. projekt Green Hydra, który dotyczy aktywizacji środowiska w tym MŚP w kierunku gospodarki wodorowej. W ten sposób naukowcy z województwa lubelskiego mają możliwość poznania nowoczesnych rozwiązań oraz sprawdzenia, jak dany rodzaj gałęzi gospodarki rozwija się w innych regionach Europy. Projekty tego typu ułatwiają współpracę uczelni i przedsiębiorców na poziomie paneuropejskim, tworząc ponadnarodowe sieci kontaktów i współpracy. Innym narzędziem ułatwiającym nawiązywanie międzynarodowych kontaktów przez uczelnie wyższe jest Sieć Uniwersytetów Trójmorza, której koncepcja zrodziła się podczas Samorządowego Kongresu Trójmorza odbywającego się w Lublinie. Z satysfakcją można odnotować, że co roku dołączają do tej inicjatywy nowe uczelnie partnerskie, widząc w tym projekcie ciekawy pomysł na ożywienie wymiany naukowej, zacieśnienie międzynarodowej współpracy uniwersyteckiej i wspieranie studentów w ich aspiracjach naukowych i zawodowych.
Dlaczego organizacja XI Międzynarodowego Kongresu EKOFORUM w Zamościu jest tak istotna z punktu widzenia strategii rozwoju województwa lubelskiego?
Wydarzenie w Zamościu jest bardzo istotne, ponieważ podejmuje tematy zasadniczo skorelowane z kierunkami rozwoju województwa lubelskiego. Szczególnie ważna jest dla nas problematyka gospodarki w obiegu zamkniętym, planowana do przeprowadzenia pierwszego dnia. Jednym z priorytetów rozwoju regionu lubelskiego jest właśnie gospodarka dążąca do minimalizacji zużycia zasobów i powstawania odpadów poprzez utrzymywanie materiałów i produktów w obiegu jak najdłużej. Jestem przekonany, że dyskusja pozwoli odpowiedzieć na istotne pytania m.in. jak zdywersyfikować działania na rzecz rozwoju ekoinwestycji. Spodziewam się również, że podczas kongresu dowiemy się, które zadania samorządu są najskuteczniejszą metodą budowania świadomości ekologicznej społeczeństwa na temat potrzeby powtórnego wykorzystania, naprawy, regeneracji i recyklingu odpadów. Zrozumienie tego problemu przez mieszkańców województwa jest bowiem podstawowym wymogiem, bez którego nie jest możliwa zmiana jakościowa stanu powietrza, wody czy gleby. Sukces w tej dziedzinie realnie przyczyni się do ograniczenia wytwarzania odpadów komunalnych, rozwoju sektora odnawialnych źródeł energii oraz – w efekcie – do poprawy stanu środowiska naturalnego.
Dziękuję za rozmowę.
